Machu Picchu hoogte: hoe hoog ligt het en krijg je last van hoogteziekte?

De inkastad ligt op 2.430 meter. Dat is de hoogte die UNESCO gebruikt en ook de officiële ticketsite van het Peruaanse ministerie van Cultuur. Wij gebruiken hem op al onze pagina's.

Online zie je ook andere getallen. Het ministerie zelf noemt vijf hoogtes tussen 2.430 en 2.453 m, omdat elk getal een ander punt meet. De hoogste, 2.453 m, hoort bij het Heilige Plein naast de Hoofdtempel.

De stad ligt verspreid over een bergkam en heeft dus geen enkele hoogte. De lage terrassen lopen af naar de rivier, de hoge gebouwen klimmen op naar het Wachtershuis. Voor je planning is 2.430 m het getal dat telt.

Ver beneden stroomt de Urubamba door de kloof, op ongeveer 2.000 m. De inkastad ligt zo'n 400 m hoger. Daarom doet de bus vanuit Aguas Calientes er 25 minuten haarspeldbochten over.

Zelden. De CDC, het Amerikaanse gezondheidsinstituut, legt het risico bij een slaaphoogte van 2.450 m of meer. Op Machu Picchu slaapt niemand: je overnacht in Aguas Calientes op 2.040 m of in de Heilige Vallei.

Cusco is een ander verhaal. Daar landen betekent in ongeveer een uur van zeeniveau naar 3.300 m. De CDC rekent zo'n aankomst tot de hoogste risicogroep, met kansen op hoogteziekte van bijna 50%.

Onderzoek op het vliegveld van Cusco bevestigt dat. Van 991 vertrekkende reizigers had 48,5% hoogteziekte gehad, bijna altijd mild. Een later onderzoek onder jonge, gezonde studenten in Cusco kwam op ongeveer 40%.

Wie krijgt het?

Dat kan niemand vooraf zeggen. We zien reizigers uit vlakke landen zonder hoofdpijn over de Salkantay-pas gaan, en zeer fitte mensen een dag in bed liggen in Cusco. Waar je vandaan komt, maakt niet uit.

De medische wereld is het daarmee eens. De CDC schrijft het zonder omwegen: training en conditie veranderen het risico niet. De beste voorspeller is hoe je eerder op hoogte reageerde, en ook die is niet zeker.

• Hoe snel je stijgt en op welke hoogte je slaapt, zijn de belangrijkste factoren.
• Een recent verblijf op hoogte beschermt. In het onderzoek in Cusco hadden reizigers die de twee maanden ervoor hoog waren geweest, minder klachten.
• Leeftijd helpt een beetje. Vijftigplussers, en in Cusco zestigplussers, scoorden iets lager.
• Conditie, geslacht en nationaliteit maken weinig of geen verschil.

Bijna elke reis begint in Cusco, en dat ligt veel hoger. Het centrale plein, de Plaza de Armas, ligt op 3.399 m. Het vliegveld op 3.310 m.

3.399 m

Cusco, Plaza de Armas

3.310 m

vliegveld van Cusco

2.430 m

Machu Picchu

969 m

verschil

Veel mensen verwachten het omgekeerde. Foto's van Machu Picchu boven de wolken doen denken aan een bergtop, maar je daalt af om er te komen, van de koude hoogvlakte van Cusco naar het warme nevelwoud.

Waarom Cusco zwaarder is

De lucht bevat op elke hoogte dezelfde 21% zuurstof. Wat verandert, is de luchtdruk. Met minder druk krijg je bij elke ademhaling minder zuurstofmoleculen binnen.

Volgens onze berekening met de standaardatmosfeer bevat een ademteug op Machu Picchu zo'n 74% van de zuurstof die je op zeeniveau krijgt. In Cusco is dat ongeveer 66%, en op de hoogste pas van de Inca Trail ongeveer 59%.

En in Cusco slaap je ook, terwijl je lichaam het juist 's nachts het zwaarst heeft. Overdag hoog zijn en lager slapen is veel minder belastend, zegt de CDC. Precies zo werkt een bezoek aan Machu Picchu.

Het hoogste punt van Nederland, de Vaalserberg, ligt op 322 m. Machu Picchu ligt ruim zeven keer zo hoog, en Cusco meer dan tien keer. Dichterbij huis helpen de Alpen, waar veel Nederlanders op wintersport gaan.

Heb je over de Großglockner gereden, dan ben je al eens op de hoogte van Machu Picchu geweest. Het verschil zit in Cusco: dat ligt ruim 400 m boven de top van de Zugspitze, en daar woon je een paar dagen.

Acute hoogteziekte, in Peru soroche genoemd, voelt als een kater. Ze begint 2 tot 12 uur na aankomst, vaak in de eerste nacht, en zakt binnen 12 tot 48 uur weg als je niet hoger gaat.

• Hoofdpijn, het belangrijkste teken
• Weinig eetlust of misselijkheid, soms overgeven
• Moeheid of zwakte
• Duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd

Artsen scoren deze vier klachten met de Lake Louise-schaal. Hoofdpijn plus een paar van de andere betekent milde hoogteziekte. Let bij jonge kinderen op prikkelbaarheid, bleekheid en niet willen eten.

Alarmsignalen: direct hulp nodig

Twee zeldzame vormen zijn gevaarlijk. Hersenoedeem (HACE) zie je aan verwardheid, sufheid of lopen als een dronkaard. Longoedeem (HAPE) aan benauwdheid in rust en een natte hoest. In beide gevallen: meteen afdalen en zuurstof.

Onder de 4.000 m zijn ze heel zeldzaam, maar op hoge trektochten kunnen ze voorkomen. De drie regels van de CDC: ken de klachten, slaap niet hoger als je ze hebt, en daal af als ze erger worden.

Je lichaam past zich vanzelf aan in 3 tot 5 dagen. Alles hieronder geeft het tijd of helpt een handje. Het zijn de adviezen van de CDC, aangevuld met wat we bij onze eigen reizigers zien werken.

• Slaap eerst lager. Een of twee nachten onder de 3.000 m voordat je in Cusco slaapt. Meer daarover in het volgende deel.
• Doe de eerste 48 uur rustig aan. Wandel, maar ga niet klimmen, en bewaar de steile straatjes van San Blas voor dag twee.
• Geen alcohol in de eerste 48 uur. Het remt je ademhaling 's nachts, juist als je lichaam die het meest nodig heeft.
• Blijf je koffie drinken. Plots stoppen geeft hoofdpijn die je makkelijk voor soroche aanziet.
• Drink gewoon normaal. Water maakt de droge lucht aangenamer, maar extra drinken voorkomt geen hoogteziekte.

Acetazolamide (Diamox)

Het enige middel waarvan de werking bewezen is. Het versnelt het acclimatiseren: van 3 tot 5 dagen naar ongeveer één. De preventieve dosis van de CDC is 125 mg om de 12 uur, vanaf de dag voor je vlucht naar Cusco.

In Nederland is het alleen op recept verkrijgbaar: bespreek het voor vertrek met je huisarts of een reizigersvaccinatiebureau. Veelvoorkomende bijwerkingen zijn tintelende vingers, vaker plassen en frisdrank die vreemd smaakt.

Cocathee

In elk hotel in Cusco krijg je een kop mate de coca aangeboden, en dat is een mooi welkom. Als medicijn schiet het tekort: in de onderzoeken in Cusco kregen drinkers net zo vaak hoogteziekte als de rest.

Zuurstof

Zuurstof verlicht hoofdpijn in ongeveer 30 minuten, en een aantal luxe hotels in Cusco pompt het in sommige kamers. De busjes uit de apotheek bevatten te weinig om meer dan een paar ademteugen te helpen.

Dit plan raden we iedereen aan die met de trein naar Machu Picchu gaat, en de CDC steunt het. Hun gids van 2026 zegt dat reizigers in Cusco 1 of 2 nachten lager dan het vliegveld kunnen slapen voordat ze stijgen.

1. Dag 1. Land in Cusco en rijd meteen naar de Heilige Vallei. Slaap in Urubamba of Ollantaytambo, op zo'n 2.800 m.
2. Dag 2. Bekijk de vallei op je gemak. Bewaar Chinchero en Moray voor later: die liggen hoger dan Cusco.
3. Dag 3. Trein naar Aguas Calientes, op 2.040 m. Slaap daar.
4. Dag 4. Vroeg in de ochtend Machu Picchu, daarna de trein terug. Slaap in Cusco, al deels geacclimatiseerd.
5. Vanaf dag 5. Cusco, de Regenboogberg en de andere hoge plekken, als je lichaam eraan toe is.

Onze tour Heilige Vallei en Machu Picchu in 2 dagen volgt precies deze volgorde, met een nacht in Aguas Calientes. Hij werkt het best op de dag dat je landt of de dag erna.

Voor een trektocht: twee nachten in Cusco

Plan voor de Inca Trail of de Salkantay minstens twee nachten in Cusco voordat je vertrekt. Dat past bij de CDC-regel van twee of drie nachten op middelhoogte voordat je hoger gaat.

Er is ook een praktische reden. Groepstrektochten vertrekken vanuit Cusco, dus eerst in de vallei slapen kan alleen met een privévertrek. Kun je vóór die twee nachten in Cusco nog een nacht in de vallei inplannen, des te beter.

De reis vanuit Cusco, over de weg en per trein, gaat bijna helemaal bergaf. Elke stop ligt lager dan de vorige, tot Aguas Calientes, het dorp aan de voet van de ruïnes waar bijna iedereen overnacht.

Niet de hele Heilige Vallei ligt laag, trouwens. Chinchero (3.762 m) en Moray (ongeveer 3.500 m) liggen hoger dan Cusco, en de zoutpannen van Maras bijna net zo hoog. Een tour langs die plekken op dag één brengt je niet omlaag.

Over de trein en de bus lees je meer in onze gids over de trein naar Machu Picchu vanuit Cusco, met alle manieren naast elkaar.

Boven de inkastad rijzen twee toppen op, en je mag ze allebei beklimmen met een speciaal ticket. Langs de paden rond de site liggen nog meer uitkijkpunten.

Het aantal plekken per dag is beperkt. In 2026 laat Huayna Picchu 400 mensen per dag toe, met toegang om 7 en 10 uur, en Machu Picchu Mountain 350, met toegang om 7 en 9 uur. In het droge seizoen zijn ze weken vooraf uitverkocht. De klim stap voor stap lees je in Huayna Picchu beklimmen.

Wandelend telt de hoogte echt. Elke trektocht klimt ruim boven Cusco uit voordat hij afdaalt naar Machu Picchu, en sommige nachten slaap je hoger dan de stad.

De klassieke Inca Trail, dag voor dag

Dag 2 is de zware: zo'n 900 m klimmen naar de Dodevrouwpas, daarna een lange trap naar beneden. De meeste mensen doen er met pauzes 5 tot 7 uur over.

Salkantay

De hoogste van de klassieke routes. De eerste nacht, bij Soraypampa op zo'n 3.900 m, ligt 500 m boven Cusco, en de pas de ochtend erna haalt 4.630 m. Daarna daalt het pad 1.700 m het nevelwoud in.